maandag 9 december 2019

10 Veel gestelde vragen over biomassa in de energievoorziening voor Dummies.

De NVDE heeft een 10 puntenblad opgesteld, http://www.nvde.nl/nvdeblogs/nvde-position-paper-biomassa-en-bio-energie/, maar enerzijds zijn de vragen nogal sturend en anderzijds de antwoorden vooral lang en technisch onderbouwd. Ik ga dat even anders doen, maar dan op basis van hoe ik er in sta.


1  “Is biomassa nodig, naast zon- en windenergie?”

Nee, maar dan moet je andere energiekeuzes maken, maar ook ons totale energiesysteem anders inrichten en het kost veel tijd en geld om het betrouwbaar te maken. Biomassa is nu een gemakkelijke manier om snel stappen te zetten en wordt als een tijdelijke overgangsbrandstof beschouwd.

2   “Is er voldoende biomassa voor het klimaatakkoord?”

Onbekend, omdat niemand echt weet hoeveel er is in de toekomst en wie er wat mee wil doen. Biomassa kun je meerdere keren gebruiken om fossiele CO2-emissie te voorkomen en dat is beter dan nog meer fossiele grondstoffen te gebruiken.

3  “Bossen worden gekapt voor bio-energie, dat is toch niet CO2-neuaal?

Als je meer hout oogst én verbrandt dan er aangroeit is het niet CO2-neutraal. Het ligt aan de schaal (lokaal, regionaal, landelijk of wereld) waarop je het bekijkt of je rekensom positief of negatief is. De opbrengst is vooral bouwhout wat een veel langere CO2-vastlegging betekent en als resthout ook nog bio-energie oplevert.

4   “Schaadt Nederland arme landen als we hun biomassa importen?

Met de huidige wet- en regelgeving in Nederland neemt de roofbouw juist af; waren onze regels in alle landen maar zo streng.

5   “Is biomassa niet te waardevol om er energie van te maken?”

Dat ligt aan het huidige gebruik, de toegestane alternatieven en de vraag hiernaar. Ongebruikte biomassa wordt op termijn ook CO2 en water door brand of rotting, dus energieopwekking voor menselijk gebruik is een bijvangst.

6   “Vervuilt het stoken van biomassa de lucht?”

Bij alle verbranding van biomassa komen vluchtige stoffen vrij, maar vervuiling is het gevolg van ongecontroleerde verbranding, zoals bij vuurkorf, open haard of vreugdevuren. Computergestuurde verbrandingstechniek in bioketels is vele malen schoner.

7 “Hoeveel uitstoot van stikstof veroorzaakt het branden van biomassa?”

Het draagt bij, maar er zijn rookgasreinigingsmethoden voor stikstof voor vooral de grotere installaties. Hoeveelheden uitstoot zijn van vele factoren afhankelijk.

8   “Hoe weet je dat biomassa duurzaam is?”

Dat ligt aan je omschrijving van het woord 'duurzaam'; dat is een studie op zich, maar is een akkoord tussen belanghebbenden op dit moment bij biomassa. De uitvoering is vooral een papieren werkelijkheid in de praktijk en moeilijk controleerbaar in het veld.

9    “Willen mensen wel naast een biomassacentrale wonen?”

Het NIMBY-effect is een normale menselijke reactie op onbekende veranderingen in hun leefomgeving. Soms is betrokkenheid en/of geld een werkzaam medicijn, ook voor in onze ogen onacceptabele zaken.

10    “Is biomassa niet blijvend veel te duur?”

Nederlanders kunnen goed rekenen, dus als het goedkoper kan, dan zal dat zeker gebeuren. Daarom bestaan er subsidies en belastingen.

De antwoorden roepen waarschijnlijk meer vragen op, maar stel gerust je eigen versie op!

donderdag 7 november 2019

'Liever aardgas dan bio-energie'​; het relaas van 20 jaar bio-energieconsultancy in Nederland.




Bovenstaande quote bleef hangen na de recente discussie op WNL opiniemakers over biomassa, eigenlijk ging het alleen over bio-energie op hout. Als consultant doe ik eigenlijk al 20 jaar biomassaprojecten; van (rest)stroom naar grondstof voor diverse toepassingen zoals materialen, chemie, bodemverbeteraar en energie als eindoplossing in de keten. Omdat het altijd complexe materie is, is het een prachtig vakgebied.

Lange tijd werd bio-energie op basis van hout gezien als de dobber waarop andere projecten konden drijven; landschapsontwikkeling, natuurbeheer en beheer van de openbare ruimte kregen meer aandacht en financiën doordat de inzamelaars voor € 0,- 80 m3 houtchips kwamen ophalen en zelfs containers klaarzetten. Verder was het een alternatief voor het stoken van groenafval in de open lucht. In 2000 was er al weerstand, maar vooral vanuit de composteerdersbranche; de houtachtige fractie was 'onmisbaar' voor het proces (klopt), maar het bleek in de jaren daarna vooral voor composteerders een kans om te groeien vanwege hun vergunde locatie en logistieke capaciteiten, waardoor de export van houtchips floreert.

In 2010 kwam de biobased economy op; meer materialen en stoppen met bio-energie was het credo, maar daarnaast was er de wens voor meer duurzame energie vanuit Kyoto, waarbij betaalbare wind- en zonne-energie nog ver weg leek. Naar aanleiding van de vraag naar meer grip en sturing stond ik aan de wieg van de NBKL in 2012, waarbij de eerste signalen over negatieve effecten van houtstook al op de social media verschenen, maar nog werden afgedaan als incidenten. Via de SDE en ISDE werden bioketels eindelijk ook rendabel en betrouwbaar als duurzame energievoorziening voor de gewone gebruiker; ook wij lieten al in 2010 de gasleiding verwijderen en hebben sindsdien een prima warmtevoorziening met resthout van de lokale houtzagerij.

Onder invloed van het Energieakkoord, het stoppen met Gronings gas, Urgenda en het Klimaatakkoord komt grootschalige bio-energie op hout duidelijker in beeld als alternatief; nu is ook al 60% van alle duurzame energie bio-energie en het klimaatakkoord omvat veel biomassatoepassingen. Echter dit lijkt een brug te ver; bio-energie blijft verbranding met CO2, fijnstof en NOx wat wel een natuurlijk proces is en niet vergelijkbaar is met bijvoorbeeld PFAS. Verder is niet duidelijk in het voetlicht te krijgen wat het verschil is tussen computergestuurde Hoog rendement bioketels en de houtkachels die men doodleuk in een energieneutraal huis plaatst voor de gezellige sfeer en extra warmte, maar de buren verstikt.

Afgelopen voorjaar bleek na een bio-energie onderzoek van ons in het zuiden van het land nog dat potentieel 13 miljoen m3 aardgasequivalent uit bio-energie moeilijk lag in de raad en dat hout buiten de gemeentelijke reststromen niet meer beschikbaar was. Verder moet ik toegeven dat ik het van de zomer niet over mijn hart kon verkrijgen om alle biomassaketels (vnl. op hout) in de regio Amsterdam in beeld te gaan brengen en beleidsadvies te geven om groei te voorkomen of zelfs een inperking in gang te zetten. Biomassa is gelukkig breder dan alleen bio-energie voor mij als consultant, maar de gamechanger in de energietransitie in Nederland wordt het zeker niet.

donderdag 10 oktober 2019

Hoe overkom je afkoppelangst? De weg naar meer regenwater in je tuin.

'Zonder regen geen regenboog'; dat regen onmisbaar is voor ons land bewees de zomer van 2018 maar weer eens. Vroeger, voor dat de riolering kwam ('60-70 jaren vorige eeuw), zag je nog slootjes in de straat en achter de huizen. Het regenwater en het afvalwater werd via de bezinkput geloosd op het oppervlaktewater. Bij aanleg van de riolering werd direct ook al het hemelwater aangekoppeld op dit systeem; goed voor de doorstroming en wegen konden breder gemaakt worden om er stoepen aan te leggen. 

Op veel plekken is dit een uitkomst voor wateroverlast. In de zomermaanden wordt de tuin besproeid met leidingwater of men heeft een regenton, die met 100-200 liter meer voor de show is, dan het overbruggen van 2 weken droogte. Volgens het KNMI regent het meer en heviger, maar worden de periodes met droogte langer door klimaatverandering; tijd om dit eens even te bekijken. 


Uit wat data blijkt het weerstation Wageningen PD redelijk vergelijkbaar is met Renkum; als het bij ons regent, regent het meestal daar ook. Met ca. 800 mm gemiddeld, regent het de laatste jaren meer (+100 mm p/j), vooral in de periodes dec/jan en in aug/sept. Vorig jaar zomer én najaar bleek een 'tekort' van >200 mm en 2019 is 'normaal' te noemen met wel veel pieken en dalen. Is dat nu erg? Dat heeft te maken wanneer de regen valt en welke functie het heeft.



Voor de (moes)tuin wil je tijdens het groeiseizoen voldoende water hebben. Uit de figuur blijkt hier in 2018 en in mindere mate in 2019 een probleem. Dat matcht met de praktijk; we hebben ca. 500 m2 tuin en 2.000 liter wateropslag(IBC-containers), voldoende voor 100 m2 tuin in een zomerweek. Als het af en toe een beetje bijregent dan kunnen we ca. 6 m3 per jaar gebruiken van de 32 m3 (40m2* 0.8 m3/m/j) die op het dak valt. In totaal kunnen we in theorie ca. 100 m3 opvangen per jaar, voldoende om de tuin 10 weken lang te besproeien, maar daarvoor is een grote (vorstvrije) opslagcapaciteit nodig omdat het buiten het groeiseizoen valt en dus niet gebruikt wordt. 



We kunnen dus voor meer opslag kiezen, maar dat is kostbaar en als het bovengronds moet wordt het toch een lelijke bedoeling met tientallen tonnen. Daarnaast is het een flinke klus om dagelijks zoveel oppervlak te besproeien zonder te automatiseren. Afgelopen zomers was de strategie de volgende; bij langere periodes van droogte is de moestuin eerst, dan wat tuinplanten/bomen en dan het grasveld. Selectief besproeien en de planten die dat niet verdragen verdwijnen en worden niet vervangen. Nieuwe tuinplanten/bomen selecteren op droogtegevoeligheid. In 2018 hebben we toch nog 2 m3 leidingwater gebruikt. 


Op basis van de neerslagdata gaan we nu niet voor meer opslag, maar wel voor 100% afkoppeling van hemelwater. Door meer aanbod zal een nieuw evenwicht ontstaan en bomen en struiken zullen meer buffer krijgen; het grondwater zit op >10 m diep, dus overlast in de winter verwachten we niet. 


Als je ook aan de slag wil, verken de mogelijkheden op basis van je lokale situatie (en budget) en ga aan de slag; soms is er ook wat subsidie, maar met €100,- heb je al wat afkoppelstukken en handig wordt je vanzelf. Regenwater in de tuin is veel beter dan leidingwater om allerlei redenen, dus wat houdt je nog tegen?

donderdag 26 september 2019

Overzicht klimaatdata om wél in de gaten te houden.

Dagelijks vliegen de alarmerende kreten je om de oren; een nieuw record CO2-niveau in Hawaï of een hitterecord in Alaska. Als je dit dagelijks hoort dan treedt binnen enige tijd klimaatmoeheid op; Greta Thunberg heeft gelijk dat veel mensen vooral 'gewoon' doorleven en dat het momenteel vooral een social mediadingetje is geworden. 

Zelfs ik, die al bijna 2 decennia milieu en klimaatgerelateerd nieuws volg, wou toch eens weten waar we nu staan en dat ook kunnen volgen de komende jaren. En niet lokaal, regionaal of landelijk; het is helaas een wereldwijd verschijnsel met vooral op landelijk niveau handelingsmogelijkheid, eventueel met afstemming van je buurlanden. 


Door niet de dagelijkse pieken, maar de jaarlijkse gegevens te bekijken komt er wat nuance in de discussie; er is zeker een probleem, maar ook de (tijdelijke) daling die door 'ontkenners' wordt aangegrepen is nu zichtbaar. Bij het wereldwijde CO2-niveau is geen ontkennen mogelijk van de trend; 450 ppm wordt als kritisch gezien binnen IPCC kringen en daar lijken we naar op weg.


Voor het nemen van maatregelen is het landelijke niveau momenteel de norm in het kader van het klimaatakkoord van Parijs. Nederland ligt daarbij in een nest van ontwikkelde buurlanden, waardoor bovenstaand plaatje een compromis is tussen de werkelijkheid en monitoorbaarheid. 

O.a. de zee- en luchtvaart zitten er niet in en de balans tussen im- en export van producten van uitstoot veroorzakende activiteiten is moeilijk op te maken. Maar ik wil graag in 2030 een update maken met stippen op de gewenste punten die we nu gezamenlijk afgesproken hebben en wellicht zijn de data zodanig verbetert dat we dan de werkelijkheid monitoren. 

maandag 24 december 2018

Biomassa in het klimaatakkoord: bio-energie beperken en vooral gecascadeerde duurzame toepassing en aanbod stimuleren.

Biomassa is duurzaam, circulair en overal voor inzetbaar. Daarom zijn alle klimaattafels er in geïnteresseerd om hun CO2-reductie via biomassa te behalen.

Bron: nos
  Zoveel zelfs, dat het binnenlandse aanbod moet worden verdubbeld en alle onbenutte biomassastromen moeten worden ingezet. De composteringen zullen nog meer hun best moeten doen om ingangsmateriaal binnen te krijgen, want na het snoeiafval wordt ook o.a. het bermgras gezien als het groene goud dat benut moet gaan worden via bio-raffinage.

De inzet van biomassa voor bio-energie wordt aan banden gelegd, ondanks dat het nu nog voor ca. 70% van de hernieuwbare energieproductie zorgt. Via cascadering en duurzaamheidscriteria voor alle toepassingen, zal de marktwerking minder grip moeten krijgen op toepassing van biomassa voor energie-opwekking.

De kleinschalige warmtevoorziening op biomassa, nu nog gestimuleerd door de ISDE, wordt kritisch bekeken. De ISDE voor kachels en ketels zal worden heroverwogen in 2019, ook vanwege de luchtkwaliteit in de bebouwde omgeving. Waar dit mogelijk is, wil het kabinet de luchtkwaliteitsemissienormen aanscherpen voor kleine installaties vanaf 2022 (m.n. NOx en fijnstof). Dit alles betekent waarschijnlijk een rem op de vervanging van de huidige open haarden en verouderde kachels en minder biomassaketels in nieuwbouw.

Biomassa wordt gezien als een transitiebrandstof, maar essentieel voor duurzame materialen en chemietoepassingen. Echter er wordt nu ook veel minder biomassa verspild in het werk, bestekken besteden vaker aandacht aan de vrijkomende stromen. We lezen in het klimaatakkoord echter niets over vermindering van vreugdevuren en sfeervuur, zoals de vuurkorf in de tuin, de open haard of het Paasvurenfestijn. Zeker nu het afgelopen jaar bleek dat biomassaketels veel schoner zijn dat we allen dachten, zou hier veel winst te behalen zijn. Waarschijnlijk komt dit ook wel, maar dan vergelijkbaar als op de wijze dat vuurwerk uit ons straatbeeld gaat verdwijnen.

We moeten echter voorkomen dat door een woud van (duurzaamheids)regels het slepen van biomassa nog verder wordt opgeschaald en lokale biomassa onbenut blijft, omdat het verlenen van certificaten en vergunningen te veel inspanning kost.

maandag 3 december 2018

Een E-bike voor woon-werkverkeer: kosten en baten na 20.000 km.

Recent heeft de gebruiker deze grens overschreden en gaat ze de volgende winterperiode in. Op basis van onze monitoring kunnen weer wat vertellen over de kosten en baten, maar eerst wat andere wetenswaardigheden.

Na 3 jaar gebruik beginnen andere onderdelen te slijten; de fiets is juni een maand in reparatie geweest waarbij een een nieuw frame werd geplaatst. Blijkbaar een fabricagefout bij de trapas, waardoor de trapper en de trapas niet goed meer functioneerden. Verder ook nieuwe trappers omdat de kogeltjes vergruist waren en de boel vastliep en de voorrem werd vervangen, omdat de olieleiding niet luchtdicht bleek. Maar de batterij en de motor houden het goed, dat zijn de duurste elementen aan de fiets.


De stroomkosten zijn praktisch nihil en de onderhoudskosten vallen ons nog mee. Wat we wel opmerken is dat we zelf regulier onderhoud plegen, zoals de ketting regelmatig smeren en schoonmaken, banden op druk houden en remblokken bijstellen of vervangen. Als je dit laat doen bij de fietsenmaker bij elke alarmmelding (elke 1.500 km) dan is je voordeel snel verdampt. Wat we wel geleerd hebben dat je niet te vaak de ketting moet smeren, omdat deze dan snel zand aantrekt en zo de ketting sneller slijt.

We hebben in de afgelopen 3,5 jaar al meerdere blogs over onze monitoren geschreven. Meer informatie ook op deze website en even rondneuzen vanaf juli 2015.

donderdag 15 november 2018

117 hectare voor een zonnepark, wat zijn de alternatieven?

Recent in het nieuws dat er in Groningen een zonnepark van 117 hectare op landbouwgrond wordt gerealiseerd. Zonder er iets op aan te merken, leek het me interessant om te kijken wat de alternatieven zouden zijn. Het is waarschijnlijk financieel de beste optie op dit moment, want ze schieten als zonneparken uit de grond in dat gebied.

Zonnepark (locatie niet direct bekend)


Zonder diep op de details in te gaan blijkt dat het zonnepark de komende 15 jaren circa 1,5 TWh aan elektriciteit gaat opwekken, dat is bijzonder veel. Op dezelfde ruimte kunnen circa 25 windmolens staan, die dan ook deze opbrengst zouden kunnen behalen. De impact op de horizon is flink, maar er kan nog wel gedeeltelijk landbouw bedreven worden onder de molens.

Als dezelfde grond onderdeel wordt van een melkveebedrijf kun je er ca. 350 melkkoeien houden (3 per ha.). In 15 jaar levert dit ca. 30 miljoen liter melk, want je hebt ook jongvee etc., dus niet de volle productie van 8.000 liter per koe per jaar. Daarnaast is er natuurlijk een weidelandschap en werk voor een aantal mensen. Via mestvergisting kun je van de grasresten (mest) in 15 jaar ca. 3 miljoen m³ biogas produceren voor een WKK of opwerken tot groen (aard)gas. De koeien leveren naast melk ook vleesproducten.

Wordt er ingezet ook akkerbouw kan kun je voedsel, veevoedergewassen of gewassen voor de bio-economie telen. Er is natuurlijk vruchtwisseling noodzakelijk, maar 117 hectare is een redelijk groot areaal voor 1 bedrijf. Met mais, aardappelen of bieten praat je over ca. 75.000 ton aan producten in 15 jaar. Via vergisting is dit ca. 12 miljoen m³ biogas of 25 GWh elektriciteit, maar je kan ook 1 miljoen mensen een jaar lang elke dag een portie aardappelen (230 gram) serveren als het monocultuur zou zijn.

Een andere mogelijkheid is de aanleg van kortdurend snelgroeiend bos van 15 jaar. De eerste jaren is de opbrengst nog niet groot, maar na 15 jaar zou er toch ruim 100 ton hout per hectare te oogsten moeten zijn. Zodoende is er dan ca. 12.500 ton hout beschikbaar voor planken, vezelplaat of voor energieopwekking. Na enige droging is het in kleinschalige houtketels goed voor 5 miljoen m³ aardgasvervanging. Daarnaast is er natuurlijk 15 jaar natuurbeleving mogelijk.

Andere mogelijkheden hebben vaak een langere claim op de grond (een Center Parcs locatie is ook ongeveer 100 hectare), maar noodwoningen voor statushouders kunnen wellicht wel in 15 jaar worden afgeschreven. Via halfhoogbouw kun je makkelijk 200 woonunits per ha. plaatsen en zo op dit gebied minimaal 50.000 mensen een tijdelijke woonplek geven. Het lijkt een invasie, maar in Amsterdam is de woondruk veel hoger in nieuwbouwgebieden.

Aan elk alternatief zitten tientallen verschillende aspecten, sommige positief, sommige negatief. Hoe hoog je elk aspect waardeert en waar de prioriteiten liggen voor een regio worden door eigenaar, gemeente of overheid bepaalt. De indianen probeerden bij elke actie 7 generaties verder te kijken, maar momenteel is 15 jaar al een lange tijd. Dan zullen we zien of het zonnepark niet failliet is gegaan, want dat is de enige waarde voor de investeerders.
2SPACE.NET