donderdag 7 november 2019

'Liever aardgas dan bio-energie'​; het relaas van 20 jaar bio-energieconsultancy in Nederland.




Bovenstaande quote bleef hangen na de recente discussie op WNL opiniemakers over biomassa, eigenlijk ging het alleen over bio-energie op hout. Als consultant doe ik eigenlijk al 20 jaar biomassaprojecten; van (rest)stroom naar grondstof voor diverse toepassingen zoals materialen, chemie, bodemverbeteraar en energie als eindoplossing in de keten. Omdat het altijd complexe materie is, is het een prachtig vakgebied.

Lange tijd werd bio-energie op basis van hout gezien als de dobber waarop andere projecten konden drijven; landschapsontwikkeling, natuurbeheer en beheer van de openbare ruimte kregen meer aandacht en financiën doordat de inzamelaars voor € 0,- 80 m3 houtchips kwamen ophalen en zelfs containers klaarzetten. Verder was het een alternatief voor het stoken van groenafval in de open lucht. In 2000 was er al weerstand, maar vooral vanuit de composteerdersbranche; de houtachtige fractie was 'onmisbaar' voor het proces (klopt), maar het bleek in de jaren daarna vooral voor composteerders een kans om te groeien vanwege hun vergunde locatie en logistieke capaciteiten, waardoor de export van houtchips floreert.

In 2010 kwam de biobased economy op; meer materialen en stoppen met bio-energie was het credo, maar daarnaast was er de wens voor meer duurzame energie vanuit Kyoto, waarbij betaalbare wind- en zonne-energie nog ver weg leek. Naar aanleiding van de vraag naar meer grip en sturing stond ik aan de wieg van de NBKL in 2012, waarbij de eerste signalen over negatieve effecten van houtstook al op de social media verschenen, maar nog werden afgedaan als incidenten. Via de SDE en ISDE werden bioketels eindelijk ook rendabel en betrouwbaar als duurzame energievoorziening voor de gewone gebruiker; ook wij lieten al in 2010 de gasleiding verwijderen en hebben sindsdien een prima warmtevoorziening met resthout van de lokale houtzagerij.

Onder invloed van het Energieakkoord, het stoppen met Gronings gas, Urgenda en het Klimaatakkoord komt grootschalige bio-energie op hout duidelijker in beeld als alternatief; nu is ook al 60% van alle duurzame energie bio-energie en het klimaatakkoord omvat veel biomassatoepassingen. Echter dit lijkt een brug te ver; bio-energie blijft verbranding met CO2, fijnstof en NOx wat wel een natuurlijk proces is en niet vergelijkbaar is met bijvoorbeeld PFAS. Verder is niet duidelijk in het voetlicht te krijgen wat het verschil is tussen computergestuurde Hoog rendement bioketels en de houtkachels die men doodleuk in een energieneutraal huis plaatst voor de gezellige sfeer en extra warmte, maar de buren verstikt.

Afgelopen voorjaar bleek na een bio-energie onderzoek van ons in het zuiden van het land nog dat potentieel 13 miljoen m3 aardgasequivalent uit bio-energie moeilijk lag in de raad en dat hout buiten de gemeentelijke reststromen niet meer beschikbaar was. Verder moet ik toegeven dat ik het van de zomer niet over mijn hart kon verkrijgen om alle biomassaketels (vnl. op hout) in de regio Amsterdam in beeld te gaan brengen en beleidsadvies te geven om groei te voorkomen of zelfs een inperking in gang te zetten. Biomassa is gelukkig breder dan alleen bio-energie voor mij als consultant, maar de gamechanger in de energietransitie in Nederland wordt het zeker niet.

donderdag 10 oktober 2019

Hoe overkom je afkoppelangst? De weg naar meer regenwater in je tuin.

'Zonder regen geen regenboog'; dat regen onmisbaar is voor ons land bewees de zomer van 2018 maar weer eens. Vroeger, voor dat de riolering kwam ('60-70 jaren vorige eeuw), zag je nog slootjes in de straat en achter de huizen. Het regenwater en het afvalwater werd via de bezinkput geloosd op het oppervlaktewater. Bij aanleg van de riolering werd direct ook al het hemelwater aangekoppeld op dit systeem; goed voor de doorstroming en wegen konden breder gemaakt worden om er stoepen aan te leggen. 

Op veel plekken is dit een uitkomst voor wateroverlast. In de zomermaanden wordt de tuin besproeid met leidingwater of men heeft een regenton, die met 100-200 liter meer voor de show is, dan het overbruggen van 2 weken droogte. Volgens het KNMI regent het meer en heviger, maar worden de periodes met droogte langer door klimaatverandering; tijd om dit eens even te bekijken. 


Uit wat data blijkt het weerstation Wageningen PD redelijk vergelijkbaar is met Renkum; als het bij ons regent, regent het meestal daar ook. Met ca. 800 mm gemiddeld, regent het de laatste jaren meer (+100 mm p/j), vooral in de periodes dec/jan en in aug/sept. Vorig jaar zomer én najaar bleek een 'tekort' van >200 mm en 2019 is 'normaal' te noemen met wel veel pieken en dalen. Is dat nu erg? Dat heeft te maken wanneer de regen valt en welke functie het heeft.



Voor de (moes)tuin wil je tijdens het groeiseizoen voldoende water hebben. Uit de figuur blijkt hier in 2018 en in mindere mate in 2019 een probleem. Dat matcht met de praktijk; we hebben ca. 500 m2 tuin en 2.000 liter wateropslag(IBC-containers), voldoende voor 100 m2 tuin in een zomerweek. Als het af en toe een beetje bijregent dan kunnen we ca. 6 m3 per jaar gebruiken van de 32 m3 (40m2* 0.8 m3/m/j) die op het dak valt. In totaal kunnen we in theorie ca. 100 m3 opvangen per jaar, voldoende om de tuin 10 weken lang te besproeien, maar daarvoor is een grote (vorstvrije) opslagcapaciteit nodig omdat het buiten het groeiseizoen valt en dus niet gebruikt wordt. 



We kunnen dus voor meer opslag kiezen, maar dat is kostbaar en als het bovengronds moet wordt het toch een lelijke bedoeling met tientallen tonnen. Daarnaast is het een flinke klus om dagelijks zoveel oppervlak te besproeien zonder te automatiseren. Afgelopen zomers was de strategie de volgende; bij langere periodes van droogte is de moestuin eerst, dan wat tuinplanten/bomen en dan het grasveld. Selectief besproeien en de planten die dat niet verdragen verdwijnen en worden niet vervangen. Nieuwe tuinplanten/bomen selecteren op droogtegevoeligheid. In 2018 hebben we toch nog 2 m3 leidingwater gebruikt. 


Op basis van de neerslagdata gaan we nu niet voor meer opslag, maar wel voor 100% afkoppeling van hemelwater. Door meer aanbod zal een nieuw evenwicht ontstaan en bomen en struiken zullen meer buffer krijgen; het grondwater zit op >10 m diep, dus overlast in de winter verwachten we niet. 


Als je ook aan de slag wil, verken de mogelijkheden op basis van je lokale situatie (en budget) en ga aan de slag; soms is er ook wat subsidie, maar met €100,- heb je al wat afkoppelstukken en handig wordt je vanzelf. Regenwater in de tuin is veel beter dan leidingwater om allerlei redenen, dus wat houdt je nog tegen?

donderdag 26 september 2019

Overzicht klimaatdata om wél in de gaten te houden.

Dagelijks vliegen de alarmerende kreten je om de oren; een nieuw record CO2-niveau in Hawaï of een hitterecord in Alaska. Als je dit dagelijks hoort dan treedt binnen enige tijd klimaatmoeheid op; Greta Thunberg heeft gelijk dat veel mensen vooral 'gewoon' doorleven en dat het momenteel vooral een social mediadingetje is geworden. 

Zelfs ik, die al bijna 2 decennia milieu en klimaatgerelateerd nieuws volg, wou toch eens weten waar we nu staan en dat ook kunnen volgen de komende jaren. En niet lokaal, regionaal of landelijk; het is helaas een wereldwijd verschijnsel met vooral op landelijk niveau handelingsmogelijkheid, eventueel met afstemming van je buurlanden. 


Door niet de dagelijkse pieken, maar de jaarlijkse gegevens te bekijken komt er wat nuance in de discussie; er is zeker een probleem, maar ook de (tijdelijke) daling die door 'ontkenners' wordt aangegrepen is nu zichtbaar. Bij het wereldwijde CO2-niveau is geen ontkennen mogelijk van de trend; 450 ppm wordt als kritisch gezien binnen IPCC kringen en daar lijken we naar op weg.


Voor het nemen van maatregelen is het landelijke niveau momenteel de norm in het kader van het klimaatakkoord van Parijs. Nederland ligt daarbij in een nest van ontwikkelde buurlanden, waardoor bovenstaand plaatje een compromis is tussen de werkelijkheid en monitoorbaarheid. 

O.a. de zee- en luchtvaart zitten er niet in en de balans tussen im- en export van producten van uitstoot veroorzakende activiteiten is moeilijk op te maken. Maar ik wil graag in 2030 een update maken met stippen op de gewenste punten die we nu gezamenlijk afgesproken hebben en wellicht zijn de data zodanig verbetert dat we dan de werkelijkheid monitoren. 

2SPACE.NET