woensdag 26 augustus 2020

Klimaatkramp

 


Het is wel de essentie van de spagaat waarin we telkens in terecht komen: een klimaat-, energie- of milieuplan maken is gemakkelijk, echter bij de uitvoering blijft er maar enkel aspect van de originele ambitie overeind. Dat kan al gebeuren in de polder, zoals bij het Klimaatakkoord, waar 200 belangengroepen de kaasschaaf gebruikten, maar meestal gebeurd het bij de bestuurders die over de praktische uitvoering gaan. Daarom bemoei ik me eigenlijk niet de met huidige opstelling van de RESsen, want hier gaat het opnieuw plaatsvinden in de komende jaren.

Het wordt Klimaatkramp vindt ik wel mooi passen en wordt omschreven als 'de bestuurlijke verlamming die optreedt als de schrik voor de reactie van de burger groter is dan het besef van urgentie'(David van Reybrouck*). Dit ziektebeeld treedt op op het moment dat iemand bestuurlijke verantwoordelijkheid krijgt en effecten van beleidsmaatregelen langer impact hebben dan de bestuursperiode. Klimaatplannen reiken richting 2030 en zelfs 2050, dus vragen ambitieuze plannen, maar maken je als bestuurder blijkbaar erg kwetsbaar voor deze ziekte.

Burgerpanels lijken het toverwoord; de 'gewone' burgers schuiven aan bij de planvorming om draagvlak ter creëren, echter dit zijn mensen die zich moeten aanmelden en veelal geen afspiegeling vormen van de (lokale) bevolking. Via loting opgeroepen panelleden die rouleren zou (net als bij de jury in de VS) een meer gedragen en een beter compromis opleveren, maar nu zijn het vaak bezorgde of principiële burgers, de buitenste flanken van de samenleving.

Voor de bestuurders is het dan wel de taak als via een geloot burgerpanel een compromis ter accordering ligt, om zich niet alsnog te laten gijzelen door de (social media) reacties of lobby. Bestuurders zouden sowieso onder werktijd niet constant feedback moeten zoeken voor hun daden. Wij hebben hun gekozen (en we betalen ze hiervoor) om hun taken naar behoren uit te voeren, naar waarheid en geweten en ze worden na afloop van hun contractperiode geëvalueerd door middel van verkiezingen.

Vaak zie je wel dat de klimaatkramp na de bestuursperiode vrijwel direct over is; men gaat schrijven en spreken over hoe het wel had gemoeten of sluit zich aan bij een ideële organisatie. Wel treed er partiële dementie op over de gemiste kansen in de bestuursperiode, alleen het opgedane netwerk is men niet vergeten. Wie nog een medicijn weet mag het zeggen, we hebben het nodig.

* 'Burgerpanels als remedie tegen klimaatkramp', artikel in uitgave 'Nu het nog kan', eXtinction Rebellion NL, 2020, p. 183.

maandag 9 maart 2020

Een e-bike voor woon-werkverkeer: bijna deze én een nieuwe verdient!

Vanaf juli 2015 monitoren we onze e-bike rijdster, die van Renkum naar Arnhem fietst. Een enkeltje is 18 km en kost circa 50 minuten fietsen; een enkele busreis kost 68 minuten reizen en kost nu € 9,01 voor een retourtje. 
Nu na de 3e grote beurt, waarbij fietsbanden, ketting, cassete worden vervangen en de fiets opnieuw wordt afgesteld en de computer uitgelezen, zijn er bijna 27.000 km gereden. De fietsaccu is na 4,5 nog steeds 100%, maar de fiets staat zoveel mogelijk aan de lader en binnen.
afgelegde km met de e-bike per maand
Uit de figuur blijkt dat vooral vakanties en grote beurten het fietsen belet, echter sinds de aankoop is de rijdster meer uren gaan werken, maar minder gaan fietsen. Dit komt vanwege de mogelijkheid om thuis te werken, welke momenteel ca. 1 dag in de week benut wordt. Dus van 4 naar 3 dagen in de week fietsen. 
Welke ondersteuningsmoduis werd gebruikt.
Het is een luxe e-bike, met 24 versnellingen en via de computer kun je ook nog 5 ondersteuningsmodussen aanklikken, met een maximum van 27 km per uur. Deze luxe is echter overbodig voor een e-bike voor woon-werk verkeer; onze rijdster gebruik alleen het grootste voorblad van de 3 en alleen de 3 kleinste tandwielen van 8 achter. De kleinste is na een tijdje als eerste versleten en dan wordt naar een tandje lichter geschakeld om zo de grote beurt uit te stellen. Van de modus is Power favoriet, maar om ook nog wat conditie te behouden wordt er perioden met minder of zonder ondersteuning gefietst. 
Terugverdientijd e-bike
In het begin waren we bevreesd voor de kosten, maar omdat we nu zelf het wekelijks onderhoud uitvoeren (ketting smeren, remblokken vervangen, etc.) kunnen we de beurten die elke 1.000 km worden gemeld negeren. Uit de figuur blijkt dat we in ca. 2 jaar de fiets terugverdient hebben t.o.v. OV-kosten en nu ook bijna een nieuwe fiets verdient hebben. De onderhoudskosten geven nu een kleine uitstelperiode, maar er kan nu weer ca. 8.000 km worden gefietst. 
Na 27.000 km blijft het korstenoverzicht gelijk aan de vorige; stroomkosten zijn verwaarloosbaar, € 2,- per 1.000 km. Onderhoud tikt harder aan met 5 €cent/km, maar je verdient 20,5 €ct/ km als je gaat fietsen naar je werk. 
Er zijn meerdere blogs over dit onderwerp in het verleden, zoek maar even op deze pagina.

donderdag 10 oktober 2019

Hoe overkom je afkoppelangst? De weg naar meer regenwater in je tuin.

'Zonder regen geen regenboog'; dat regen onmisbaar is voor ons land bewees de zomer van 2018 maar weer eens. Vroeger, voor dat de riolering kwam ('60-70 jaren vorige eeuw), zag je nog slootjes in de straat en achter de huizen. Het regenwater en het afvalwater werd via de bezinkput geloosd op het oppervlaktewater. Bij aanleg van de riolering werd direct ook al het hemelwater aangekoppeld op dit systeem; goed voor de doorstroming en wegen konden breder gemaakt worden om er stoepen aan te leggen. 

Op veel plekken is dit een uitkomst voor wateroverlast. In de zomermaanden wordt de tuin besproeid met leidingwater of men heeft een regenton, die met 100-200 liter meer voor de show is, dan het overbruggen van 2 weken droogte. Volgens het KNMI regent het meer en heviger, maar worden de periodes met droogte langer door klimaatverandering; tijd om dit eens even te bekijken. 


Uit wat data blijkt het weerstation Wageningen PD redelijk vergelijkbaar is met Renkum; als het bij ons regent, regent het meestal daar ook. Met ca. 800 mm gemiddeld, regent het de laatste jaren meer (+100 mm p/j), vooral in de periodes dec/jan en in aug/sept. Vorig jaar zomer én najaar bleek een 'tekort' van >200 mm en 2019 is 'normaal' te noemen met wel veel pieken en dalen. Is dat nu erg? Dat heeft te maken wanneer de regen valt en welke functie het heeft.



Voor de (moes)tuin wil je tijdens het groeiseizoen voldoende water hebben. Uit de figuur blijkt hier in 2018 en in mindere mate in 2019 een probleem. Dat matcht met de praktijk; we hebben ca. 500 m2 tuin en 2.000 liter wateropslag(IBC-containers), voldoende voor 100 m2 tuin in een zomerweek. Als het af en toe een beetje bijregent dan kunnen we ca. 6 m3 per jaar gebruiken van de 32 m3 (40m2* 0.8 m3/m/j) die op het dak valt. In totaal kunnen we in theorie ca. 100 m3 opvangen per jaar, voldoende om de tuin 10 weken lang te besproeien, maar daarvoor is een grote (vorstvrije) opslagcapaciteit nodig omdat het buiten het groeiseizoen valt en dus niet gebruikt wordt. 



We kunnen dus voor meer opslag kiezen, maar dat is kostbaar en als het bovengronds moet wordt het toch een lelijke bedoeling met tientallen tonnen. Daarnaast is het een flinke klus om dagelijks zoveel oppervlak te besproeien zonder te automatiseren. Afgelopen zomers was de strategie de volgende; bij langere periodes van droogte is de moestuin eerst, dan wat tuinplanten/bomen en dan het grasveld. Selectief besproeien en de planten die dat niet verdragen verdwijnen en worden niet vervangen. Nieuwe tuinplanten/bomen selecteren op droogtegevoeligheid. In 2018 hebben we toch nog 2 m3 leidingwater gebruikt. 


Op basis van de neerslagdata gaan we nu niet voor meer opslag, maar wel voor 100% afkoppeling van hemelwater. Door meer aanbod zal een nieuw evenwicht ontstaan en bomen en struiken zullen meer buffer krijgen; het grondwater zit op >10 m diep, dus overlast in de winter verwachten we niet. 


Als je ook aan de slag wil, verken de mogelijkheden op basis van je lokale situatie (en budget) en ga aan de slag; soms is er ook wat subsidie, maar met €100,- heb je al wat afkoppelstukken en handig wordt je vanzelf. Regenwater in de tuin is veel beter dan leidingwater om allerlei redenen, dus wat houdt je nog tegen?

donderdag 26 september 2019

Overzicht klimaatdata om wél in de gaten te houden.

Dagelijks vliegen de alarmerende kreten je om de oren; een nieuw record CO2-niveau in Hawaï of een hitterecord in Alaska. Als je dit dagelijks hoort dan treedt binnen enige tijd klimaatmoeheid op; Greta Thunberg heeft gelijk dat veel mensen vooral 'gewoon' doorleven en dat het momenteel vooral een social mediadingetje is geworden. 

Zelfs ik, die al bijna 2 decennia milieu en klimaatgerelateerd nieuws volg, wou toch eens weten waar we nu staan en dat ook kunnen volgen de komende jaren. En niet lokaal, regionaal of landelijk; het is helaas een wereldwijd verschijnsel met vooral op landelijk niveau handelingsmogelijkheid, eventueel met afstemming van je buurlanden. 


Door niet de dagelijkse pieken, maar de jaarlijkse gegevens te bekijken komt er wat nuance in de discussie; er is zeker een probleem, maar ook de (tijdelijke) daling die door 'ontkenners' wordt aangegrepen is nu zichtbaar. Bij het wereldwijde CO2-niveau is geen ontkennen mogelijk van de trend; 450 ppm wordt als kritisch gezien binnen IPCC kringen en daar lijken we naar op weg.


Voor het nemen van maatregelen is het landelijke niveau momenteel de norm in het kader van het klimaatakkoord van Parijs. Nederland ligt daarbij in een nest van ontwikkelde buurlanden, waardoor bovenstaand plaatje een compromis is tussen de werkelijkheid en monitoorbaarheid. 

O.a. de zee- en luchtvaart zitten er niet in en de balans tussen im- en export van producten van uitstoot veroorzakende activiteiten is moeilijk op te maken. Maar ik wil graag in 2030 een update maken met stippen op de gewenste punten die we nu gezamenlijk afgesproken hebben en wellicht zijn de data zodanig verbetert dat we dan de werkelijkheid monitoren. 

maandag 3 december 2018

Een E-bike voor woon-werkverkeer: kosten en baten na 20.000 km.

Recent heeft de gebruiker deze grens overschreden en gaat ze de volgende winterperiode in. Op basis van onze monitoring kunnen weer wat vertellen over de kosten en baten, maar eerst wat andere wetenswaardigheden.

Na 3 jaar gebruik beginnen andere onderdelen te slijten; de fiets is juni een maand in reparatie geweest waarbij een een nieuw frame werd geplaatst. Blijkbaar een fabricagefout bij de trapas, waardoor de trapper en de trapas niet goed meer functioneerden. Verder ook nieuwe trappers omdat de kogeltjes vergruist waren en de boel vastliep en de voorrem werd vervangen, omdat de olieleiding niet luchtdicht bleek. Maar de batterij en de motor houden het goed, dat zijn de duurste elementen aan de fiets.


De stroomkosten zijn praktisch nihil en de onderhoudskosten vallen ons nog mee. Wat we wel opmerken is dat we zelf regulier onderhoud plegen, zoals de ketting regelmatig smeren en schoonmaken, banden op druk houden en remblokken bijstellen of vervangen. Als je dit laat doen bij de fietsenmaker bij elke alarmmelding (elke 1.500 km) dan is je voordeel snel verdampt. Wat we wel geleerd hebben dat je niet te vaak de ketting moet smeren, omdat deze dan snel zand aantrekt en zo de ketting sneller slijt.

We hebben in de afgelopen 3,5 jaar al meerdere blogs over onze monitoren geschreven. Meer informatie ook op deze website en even rondneuzen vanaf juli 2015.

donderdag 15 november 2018

117 hectare voor een zonnepark, wat zijn de alternatieven?

Recent in het nieuws dat er in Groningen een zonnepark van 117 hectare op landbouwgrond wordt gerealiseerd. Zonder er iets op aan te merken, leek het me interessant om te kijken wat de alternatieven zouden zijn. Het is waarschijnlijk financieel de beste optie op dit moment, want ze schieten als zonneparken uit de grond in dat gebied.

Zonnepark (locatie niet direct bekend)


Zonder diep op de details in te gaan blijkt dat het zonnepark de komende 15 jaren circa 1,5 TWh aan elektriciteit gaat opwekken, dat is bijzonder veel. Op dezelfde ruimte kunnen circa 25 windmolens staan, die dan ook deze opbrengst zouden kunnen behalen. De impact op de horizon is flink, maar er kan nog wel gedeeltelijk landbouw bedreven worden onder de molens.

Als dezelfde grond onderdeel wordt van een melkveebedrijf kun je er ca. 350 melkkoeien houden (3 per ha.). In 15 jaar levert dit ca. 30 miljoen liter melk, want je hebt ook jongvee etc., dus niet de volle productie van 8.000 liter per koe per jaar. Daarnaast is er natuurlijk een weidelandschap en werk voor een aantal mensen. Via mestvergisting kun je van de grasresten (mest) in 15 jaar ca. 3 miljoen m³ biogas produceren voor een WKK of opwerken tot groen (aard)gas. De koeien leveren naast melk ook vleesproducten.

Wordt er ingezet ook akkerbouw kan kun je voedsel, veevoedergewassen of gewassen voor de bio-economie telen. Er is natuurlijk vruchtwisseling noodzakelijk, maar 117 hectare is een redelijk groot areaal voor 1 bedrijf. Met mais, aardappelen of bieten praat je over ca. 75.000 ton aan producten in 15 jaar. Via vergisting is dit ca. 12 miljoen m³ biogas of 25 GWh elektriciteit, maar je kan ook 1 miljoen mensen een jaar lang elke dag een portie aardappelen (230 gram) serveren als het monocultuur zou zijn.

Een andere mogelijkheid is de aanleg van kortdurend snelgroeiend bos van 15 jaar. De eerste jaren is de opbrengst nog niet groot, maar na 15 jaar zou er toch ruim 100 ton hout per hectare te oogsten moeten zijn. Zodoende is er dan ca. 12.500 ton hout beschikbaar voor planken, vezelplaat of voor energieopwekking. Na enige droging is het in kleinschalige houtketels goed voor 5 miljoen m³ aardgasvervanging. Daarnaast is er natuurlijk 15 jaar natuurbeleving mogelijk.

Andere mogelijkheden hebben vaak een langere claim op de grond (een Center Parcs locatie is ook ongeveer 100 hectare), maar noodwoningen voor statushouders kunnen wellicht wel in 15 jaar worden afgeschreven. Via halfhoogbouw kun je makkelijk 200 woonunits per ha. plaatsen en zo op dit gebied minimaal 50.000 mensen een tijdelijke woonplek geven. Het lijkt een invasie, maar in Amsterdam is de woondruk veel hoger in nieuwbouwgebieden.

Aan elk alternatief zitten tientallen verschillende aspecten, sommige positief, sommige negatief. Hoe hoog je elk aspect waardeert en waar de prioriteiten liggen voor een regio worden door eigenaar, gemeente of overheid bepaalt. De indianen probeerden bij elke actie 7 generaties verder te kijken, maar momenteel is 15 jaar al een lange tijd. Dan zullen we zien of het zonnepark niet failliet is gegaan, want dat is de enige waarde voor de investeerders.

maandag 11 juni 2018

Van salderen naar batterij, zonPV 2.0

Nu wordt het wat minder, maar na 6 jaar kijken nog vele passanten naar het zonnedak dat ons toen al Nul Op de Meter (NOM) maakte in combinatie met een houtcv. Gasloos is zó 2012 voor ons. Echter het salderen verdwijnt op termijn en dan wordt het financiële plaatje wat minder rooskleurig voor degene die nu pas overwegen hun stroomverbruik te vergroenen.


Als je nu zonnepanelen hebt, wordt(grofweg) circa 1/3 direct verbruikt(achter de meter) en 2/3 gaat heen en weer over het netwerk dat buffert voor jou. Nu nog gratis, maar waarschijnlijk gaat dit >10 €ct kosten op termijn. Productieprijs 5 €ct voor de stroom en wellicht nog 5 €ct PVbonus, maar als je weer afneemt betaal je nu al 23 €ct als burger. Met deze halvering van de financiële opbrengst gaat de terugverdientijd weer boven de 10 jaar.


Het vaak geopperde alternatief van volledig offgrid gaan met batterijen is in Nederland een utopie; in de winter zijn er te veel dagen zonder zon. In de periode april tot oktober kan het wel, omdat we meer produceren dan dat we verbruiken per dag. Om in de winter alles te kunnen voorzien moeten we 40 Powerwall2's (15 kW) plaatsen; € 280.000,- investering...
Er zijn een aantal redenen om wel een (enkele) batterij in combinatie met zonnepanelen te plaatsen:
  • Verhoging van gebruik eigen zonne-energie achter de meter (bij ons naar ca. 80%);
  • De mogelijkheid van een backup; onze houtcv heeft ook stroom nodig voor de computer, pompen en ventilator;
  • Een lagere belasting van het elektriciteitsnet (geen eigenbelang, maar helpt tegen blackouts);
Echter een batterij is een grote aanschaf en dat verhoogt de terugverdientijd van je zonnesysteem. Het plaatje gaat vnl. over de verhoudingen tussen de verschillende getallen.


De volledige afschaffing van salderen is de beste optie om batterijen te stimuleren; bij een 'PVbonus' wordt het verschil weer te groot. Alleen bij de huidige salderingsregeling valt de TVT omenteel binnen de huidige verwachtingen van consumenten. Een aanschafsubsidie binnen het kader van de ISDE-subsidie van € 150,- per kW batterij zou dan een mooie stap zijn om de ontwikkeling en kostenreductie van batterijen te versnellen; de TVT komt dan onder de 15 jaar.

We volgen de ontwikkelingen in dit segment op de voet en misschien binnenkort een zonnesysteem met batterijen in ons pand? Suggesties altijd welkom.

2SPACE.NET